Kamera Sony EX 1 R (i nie tylko ta model oczywiście) posiada możliwość włączania i wyłączania funkcji SHUTTER - MIGAWKA. Często dostaję zapytania, o co w tym miejscu chodzi, co zmienia włączenie migawki, czy można tę funkcję pominąć, bo przecież kamera i tak pięknie filmuje bez tego.

 

Poniższe rozważania dotyczą ustawień w systemie PAL, europejskie 50 Hz, używam wymiennie pojęć SHUTTER I MIGAWKA.

 

Migawka (SHUTTER) w Sony EX 1 R to temat wymagający krótkiej analizy.

Na pierwsze potrzeby rozpatrzmy jej standardowe zastosowanie.

Można ją włączyć lub wyłączyć – SHUTTER ON i OFF (co może nie jest zbyt odkrywczym stwierdzeniem) i praktycznie wydaje się nam, że nic się nie zmienia. Otóż zmienia się bardzo dużo.

 

Na początek zajmę się dwoma ustawieniami shutter: speed i angle.  Pomijamy ustawienia autoshutter – to nas w tym miejscu nie dotyczy.

 

Spróbujmy przeanalizować, co się dzieje w kamerze.   

Przy ustawieniu „shutter off” kamera ustawia szybkość migawki na standardowym poziomie odświeżania sensora.

Po ustaleniu trybu nagrywania na:

 

 

Jaki z tego wszystkiego wniosek?  

Otóż trzeba uważać, gdy wybierze się format 720/25P  lub 1080/25p (odpowiednio 1280 x 720px i 1920 x 1080), bo może się okazać, że w ustawieniu standardowym, tzn. przy wyłączonej migawce kamera da nam rozmazane obrazki! Zwłaszcza jeśli filmujemy ruch prostopadły do osi kamery, jakikolwiek, niekoniecznie szybki, albo wykonujemy kamerą panoramę,  ponieważ w tych ustawieniach kamera naświetla pojedynczą klatkę aż 1/25 sekundy! To bardzo długo, spróbujmy zrobić zdjęcia czegoś w ruchu z migawką 1/25 s.  przekonamy się, jak to wygląda. Co prawda obraz ruchomy aż tak nie irytuje, gdy jest lekko rozmazany, poruszony, czy jak to nazwać, ale jednak można lepiej.

 

 

I tu wchodzimy w ustawienia SHUTTER. W menu możemy wybrać SPEED lub ANGLE.

Jeśli mamy świadomość tego co robimy, to nie ma znaczenia, co wybierzemy, czas czy kąt otwarcia, efekt jest ten sam.

Zobaczmy, jak pracuje migawka kamery filmowej ( ROTARY SHUTTER): kątem 180 stopni określamy tzw. jasny sektor, czyli jeśli ANGLE ustawimy na 90 stopni, to jasny sektor, czyli część naświetlająca film będzie wynosiła tylko 1/4 wirującej tarczy, 3/4 będzie zamknięte.

 

  

W kamerze video ustawienie SHUTTER ANGLE na 180 stopni to emulacja migawki klasycznej kamery filmowej, ukłon w stronę operatorów chcących osiągnąć tzw. film look.

Generalnie kamery filmowe pracujące z szybkością 24 kl/sek. miały migawkę ustawioną na 180 stopni (z możliwością innych ustawień lub bez), co dawało czas naświetlania 1/48 sek. I tak też była optymalizowana taśma filmowa: najlepsze parametry osiągała przy tym właśnie czasie naświetlania. Niektórzy zapewne pamiętają, że materiały światłoczułe w skrajnie krótkich lub skrajnie długich wartościach ekspozycji zmieniały swoje właściwości, takie jak czułość czy reprodukcja koloru.   

Mając migawkę ustawioną na ANGLE i 180 stopni przy zmianie ilości klatek na sekundę, mamy zawsze „prawidłową” (filmową) szybkość migawki, którą oblicza się wg następującego wzoru:

 

Obliczanie czasu migawki ROTARY SHUTTER:

 

czas naświetlania =

 

Sprawdzamy: 180 /360x25, czyli 180/9000 = 0,02 = 1/50 s.

Czyli przy 25 kl/s. mamy przy kącie (angle) 180 stopni czas naświetlania 1/50s., przy 30 klatkach  1/60 s. itd. Możemy oczywiści podstawiać dowolne kąty migawki.

 

Taking a frame rate of 25 frames per second, each frame lasts 1/25th of a second. Half of that is 1/50th, so with  a 180 degree shutter the exposure at 25P is 1/50th of a second. There is no difference in the way the shutter works, it is just a different way of expressing the shutter timing.

 

 

Tak więc przy ilości klatek 25 na sekundę trzeba pamiętać o zmianie na shutter 1/50 s (SPEED) lub 180 st. (ANGLE). 180 stopni przy 25 kl./s daje naświetlanie dokładnie 1/50 s przy 25 kl/sek.  

Przy 50 klatkach (50P i 50i) możemy Shutter nie włączać, chyba ze chcemy uzyskać ostrzejszy obraz, no i przy zastosowaniach specjalnych.  

 

Trzeba również pamiętać, że np. ustawienie standardowe 25P, bez migawki włączonej na 1/50 s. - czyli czas naświetlania 1/25 s. - daje nam dodatkowo jedną przysłonę, tzn. że jak jest za ciemno przy 1/50 to, mając świadomość ograniczenia ruchu, uzyskujemy dwa razy więcej światła (a więc jedną przysłonę) do ekspozycji każdej klatki.  

Czyli gdy 1/50 s. daje f = 2.0 to 1/25 s. już daje f = 2.8, a jak jest ciemniej, to cieszymy się, że w ogóle możemy uzyskać ekspozycję np. f = 1.9.

 

Tak samo możemy oczywiście postąpić w przypadku 50 klatek/s. Gdy brak światła, zmniejszamy szybkość migawki do 1/25 s. (w menu SPEED), mając jednak wówczas zawsze na uwadze ograniczenia w panoramowaniu czy ruchu wewnątrzujęciowym.

 

Pamiętajmy też, że przy 50 kl./s. migawka ANGLE (inaczej rotary shutter) 180 stopni daje czas naświetlania 1/100 s.

To są korzyści z wiedzy o ustawieniach podstawowych, mamy jeszcze całe mnóstwo innych ustawień, ale o tym w następnych artykułach.  

 

Wszystkie te zasady są po to, aby powstał film o standardowych parametrach technicznych. Jeśli jednak istnieje potrzeba i świadomość, można i należy je łamać, np. naświetlać dłużej, rozmywać ruch dla celów dramaturgii itp.  

 

Poniższe rozważania dotyczą 25 kl/s, ale ogólnie przy innych szybkościach logika jest taka sama.  

Zmniejszenie kąta migawki (a więc poniżej 180 stopni,  lub skrócenie czasu naświetlania przy ustawieniach SPEED) powoduje skrócenie czasu naświetlania i rysowanie na poszczególnych klatkach ostrzejszego obrazu obiektów ruchomych, jednocześnie jednak WYDŁUŻA czas przerwy miedzy ekspozycjami poszczególnych klatek i przyczynia się do rejestrowania mniejszej ilości ogólnego obrazu akcji, o czym pisałem w części pierwszej.

Migawka o kącie 180 stopni rejestruje tylko 50 % obrazu akcji. Rozmazanie, które powstaje w czasie filmowania obiektu ruchomego jest dopuszczalne, nawet pomaga w osiągnięciu złudzenia płynnego ruchu na ekranie.

Migawka ustawiona na 90 stopni rejestruje tylko 1/4 akcji, przy kącie 45 stopni zapisuje się tylko 1/8 akcji.

Zatem reasumując: redukcja kąta migawki (skrócenie czasu naświetlnia) pozwala na otrzymanie serii ostrzejszych obrazów, ale są one bardziej odległe od siebie w czasie.   

 

Można dla osiągnięcia ostrych zdjęć szybkiego ruchu spróbować zoptymalizować kombinację „ilość klatek/migawka” w następujący sposób: podwajamy ilość klatek do 48/s. i zmniejszamy kąt migawki do 90 stopni.

 

SLS (Slow Shutter)  - EX Slow Shutter mode

 

Ustawienia SLS i EX (extended) Slow Shutter nie dotyczą w żadnym wypadku ruchu spowolnionego (slow motion), co może sugerować słowo „slow” użyte w nazwie funkcji. Slow shutter to pojęcie określające czas otwarcia migawki kamery video, który przy tym ustawieniu może być znacznie dłuższy niż normalny czas naświetlania pojedynczej klatki.   

Przyjmijmy sobie dla przykładu  normalną pracę z szybkością np. 25 k./sek (patrz poprzednie artykuły Migawka cz.1) - pojedyncza klatka jest wówczas naświetlana 1/25 sekundy w ustawieniu progresywnym, przy wyłączonej migawce (shutter off).  Po naświetleniu (czas 1/25 sek.) następuje reset i naświetlenie następnej klatki – i tak dalej, tak powstaje sekwencja wideo.  

Przy ustawieniu SLS na np. 8 klatek kamera odświeża obraz raz na 8 klatek (lub tyle, ile sobie ustawimy w funkcji SLS lub EX Slow Shutter - 2, 4, 8, 16, 32, 64). Jest to określone w instrukcji Sony jak tzw. akumulacja.  

Czas naświetlania jednej klatki (ramki, frame) w ustawieniu SLS i EX Slow Shutter oblicza się wg następującej zasady:

przy ustawionych 25 kl./sek. (wybrane formatem nagrywania, np. 1080/25p) czas naświetlania wynosi normalnie 1/25 sek. (shutter off), czyli przy ustawieniu SLS na 8 klatek mnożymy 8 x 1/25 sek. co daje 0,32 sek.  

Przy EX Slow Shutter ustawionym na 16 klatek mnożymy 16 x 1/25 sek. co daje 0,64 sek. Im wyższe ustawienia klatek w SLS lub EX Slow Shutter, tym dłużej naświetla się pojedynczy obrazek.  

W zwykłym nagraniu jeden obraz naświetla się więc długo (w powyższych przykładach 0,32 i 0,64 sek.) zanim nastąpi reset sensora, a więc jest to funkcja, która może służyć raczej do różnych zadań specjalnych typu interval recording czy time lapse.

Przykładowe ustawienie do sprawdzenia możliwości kamery:  miasto nocą, f 5.6 lub 8, format video 1080/25p  

interval: 1 FR/1 sec. EX Slow 32. lub interval 1 FR/3 sek. EX Slow na 16 lub 64 tu nie ma reguł, trzeba eksperymentować.     

 

 

The sensor is then reset, captures for the next 1/25th or 1/30th and then writes the next frame and so on, creating a video sequence. With a slow shutter the sensor is allowed to capture light for – (the slow shutter speed in frames) x (the number of frames) before that data is written as a single frame. So with a 16 frame slow shutter the sensor is allowed to capture light for 16 x 30 (or 25) frames before creating an image.

 

So at 30fps, one frame lasts 1/30th. Therfore, 16 x 1/30th = 0.53 seconds. The sensor is being allowed to capture light for 0.53 seconds before getting reset. If you do not use an interval recording mode or time-lapse, each of the 16 video frames the camera records  while the sensor is being allowed to capture light gets written with the same image data (from the previous shutter cycle). So with a conventional video recording the image only refreshes once every 16 frames.